{"id":3141,"date":"2025-09-18T09:16:43","date_gmt":"2025-09-18T09:16:43","guid":{"rendered":"https:\/\/biblioteka.witnica.pl\/?p=3141"},"modified":"2025-09-18T12:38:36","modified_gmt":"2025-09-18T12:38:36","slug":"wypozyczalnia-pionier-czyli-poczatki-witnickiej-biblioteki%ef%bf%bc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/biblioteka.witnica.pl\/?p=3141","title":{"rendered":"Wypo\u017cyczalnia \u201ePionier\u201d, czyli pocz\u0105tki witnickiej biblioteki\ufffc"},"content":{"rendered":"\n

Witnicka biblioteka obchodzi 80-lecie powstania, zatem nale\u017cy do najstarszych na Ziemiach Zachodnich, zwanych dawniej \u201eOdzyskanymi\u201d. Powsta\u0142a 15 sierpnia 1945 r. pod nazw\u0105 Ksi\u0119garnia i Wypo\u017cyczalnia Ksi\u0105\u017cek \u201ePionier\u201d.Nie powo\u0142a\u0142a jej do \u017cycia decyzja administracyjna, ale inicjatywa mi\u0142o\u015bnika literatury.<\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

Jej tw\u00f3rc\u0105 by\u0142 Adam Dekarczyk (1905-1971), przed wojn\u0105 nauczyciel i kierownik szko\u0142y. Uczestniczy\u0142 w kampanii wrze\u015bniowej, a w 1945 r.w kampanii \u0142u\u017cyckiej jako dow\u00f3dca kompanii. Na pocz\u0105tku sierpnia 1945 r. razem z \u017con\u0105 Stefani\u0105 przyjecha\u0142 do miasteczka Witnica (niem. Vietz) w  dzisiejszym woj. lubuskim. Najwi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ich baga\u017cu stanowi\u0142y kartony z ksi\u0105\u017ckami.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\n

Historyk Zbigniew Czarnuch w pracy \u201eWitnica powojenna\u201d pisze:<\/p>\n\n\n\n

Po drodze, w Warszawie, na pchlim targu, zauwa\u017cyli, \u017ce mo\u017cna tam naby\u0107 du\u017ce ilo\u015bci ksi\u0105\u017cek po niskich cenach. Pan Adam p\u00f3\u017aniej cz\u0119sto tam je\u017adzi\u0142 w celu uzupe\u0142nienia ksi\u0119gozbioru, w miar\u0119 jak zyski sklepu papierniczego i ksi\u0119garskiego na to b\u0119d\u0105 pozwala\u0142y<\/em>[1]<\/a>.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1]<\/a> Witnica powojenna<\/em>, maszynopis niepublikowany, Witnica 1990, s. 182.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Na \u201epchlim targu\u201d o dowody w\u0142asno\u015bci nikt nie pyta\u0142. W du\u017cej cz\u0119\u015bci by\u0142 on \u201eszaberplacem\u201d, na kt\u00f3rym handlowano przedmiotami kradzionymi z opuszczonych dom\u00f3w. Mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 \u201ekapita\u0142u za\u0142o\u017cycielskiego\u201d przysz\u0142ego interesu pochodzi\u0142a z tego \u017ar\u00f3d\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\n
\n

15 sierpnia Dekarczykowie otworzyli w centrum Ksi\u0119garni\u0119 i Wypo\u017cyczalni\u0119 Ksi\u0105\u017cek \u201ePionier\u201d. Taka data widnieje w kwestionariuszu osobowym Adama Dekarczyka.<\/p>\n\n\n\n

Dokument dowodzi, \u017ce witnicka biblioteka nale\u017cy do najstarszych polskich bibliotek na Ziemiach Zachodnich. By\u0142a te\u017c pierwsz\u0105 publicznie dost\u0119pn\u0105 bibliotek\u0105 w historii miasta, bowiem Niemcy prowadzili jedynie biblioteki szkolne.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

Pierwsze ksi\u0105\u017cki by\u0142y opatrywane piecz\u0119ci\u0105:<\/p>\n\n\n\n

Ksi\u0119garnia i Wypo\u017cyczalnia Ksi\u0105\u017cek \u201ePionier\u201d<\/p>\n\n\n\n

Adam Dekarczyk<\/p>\n\n\n\n

Witnica pow. Gorz\u00f3w n\/W<\/p>\n\n\n\n

Na siedzib\u0119 witnickiej wypo\u017cyczalni zosta\u0142 wybrany lokal zajmowany wcze\u015bniej przez fotografa Hansa la Roche\u2019a.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

\u201ePionier\u201d we wspomnieniach czytelnik\u00f3w<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zbigniew Czarnuch, w\u00f3wczas <\/strong>15-letni czytelnik witnickiego \u201ePioniera<\/strong>\u201d<\/strong>: W pierwszym pomieszczeniu znajdowa\u0142 si\u0119 sklep, a dalej by\u0142a biblioteka. Tu mo\u017cna by\u0142o wypo\u017cyczy\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119 i przeczyta\u0107 czasopisma, bo kiosku Ruchu jeszcze w Witnicy nie by\u0142o.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u0141ucja Koryzna z domu Biel<\/strong> dobrze pami\u0119ta pierwszy kontakt z witnick\u0105 wypo\u017cyczalni\u0105 \u201ePionier\u201d: Mamusia, wracaj\u0105c z ko\u015bcio\u0142a, powiedzia\u0142a: \u201eWyobra\u017acie sobie, \u017ce w Witnicy jest biblioteka. Jaki\u015b pan ze wschodu przywi\u00f3z\u0142 ksi\u0105\u017cki\u201d. To by\u0142 pan Adam Dekarczyk. Mama wst\u0105pi\u0142a do \u015brodka i powiedzia\u0142a: \u201eChcia\u0142abym zapisa\u0107 c\u00f3rk\u0119\u201d. By\u0142 pa\u017adziernik 1945 roku, mia\u0142am wtedy trzyna\u015bcie lat.<\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\n
\n

Mama mnie zapisa\u0142a, a ja od razu tam posz\u0142am. Dygn\u0119\u0142am (wtedy si\u0119 przed doros\u0142ymi dyga\u0142o) i powiedzia\u0142am: \u201eDzie\u0144 dobry\u201d. \u201eA jak ty si\u0119 nazywasz?\u201d. \u201eBiel\u00f3wna\u201d. \u201e\u017bona mi o tobie m\u00f3wi\u0142a. B\u0119dziesz mi pomaga\u0107\u201d. (\u2026) Pan Dekarczyk uczy\u0142 dzieci, \u017ce przed czytaniem trzeba my\u0107 r\u0119ce, \u017ceby ksi\u0105\u017ck\u0119 jeszcze w co\u015b zawin\u0105\u0107, nawet je\u015bli ju\u017c jest w co\u015b ob\u0142o\u017cona. Bo ksi\u0105\u017cki by\u0142y ok\u0142adane, chyba w szary papier. <\/em><\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

Pan Dekarczyk odwija\u0142 ok\u0142adk\u0119, przewraca\u0142 na drug\u0105 stron\u0119 i podkleja\u0142, bo sk\u0105d by\u0142o wzi\u0105\u0107 nowy papier? By\u0142 problem, \u017ce niekt\u00f3re ksi\u0105\u017cki by\u0142y zniszczone. Pan Dekarczyk poprosi\u0142, aby\u015bmy je z kole\u017cankami-harcerkami podkleja\u0142y. Klej nazywa\u0142 si\u0119 dekstryna. By\u0142 to \u017c\u00f3\u0142ty proszek, kt\u00f3ry si\u0119 rozrabia\u0142o w <\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\n

Zbigniew Czarnuch<\/strong>: Biblioteka posiada\u0142a katalog kartkowy. Za korzystanie z biblioteki wnosi\u0142o si\u0119 miesi\u0119czn\u0105 op\u0142at\u0119, co by\u0142o odnotowywane w zeszycie.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Henryk Wojciechowski<\/strong>:Widz\u0105c moje zainteresowania ksi\u0105\u017ck\u0105 pan Adam pozwala\u0142 na korzystanie z biblioteki bezp\u0142atnie.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Zbigniew Czarnuch<\/strong>: Firma by\u0142a jednocze\u015bnie ksi\u0119garni\u0105 i sklepem papierniczym. Mo\u017cna w nim by\u0142o znale\u017a\u0107 wszystko, czego si\u0119 potrzebowa\u0142o: zeszyty, o\u0142\u00f3wki, gumki… <\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

\u0141ucja Koryzna<\/strong>: (…) apelowa\u0142, \u017ce je\u017celi kto\u015b ma ksi\u0105\u017cki, to \u017ceby je przynosi\u0107. Nie pami\u0119tam, czy \u017ceby podarowa\u0107, czy tylko po\u017cyczy\u0107 bibliotece. Rodzice zabrali ze Stanis\u0142awowa troch\u0119 ksi\u0105\u017cek, ale wszystko mama odda\u0142a do biblioteki.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Ksi\u0119gozbi\u00f3r \u201epo przej\u015bciach\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

Po 80 latach w zbiorach biblioteki pozosta\u0142o kilkana\u015bcie ksi\u0105\u017cek z tamtych czas\u00f3w. Niekt\u00f3re z nich posiadaj\u0105 piecz\u0105tki poprzednich w\u0142a\u015bcicieli. Dowodz\u0105 one, \u017ce ksi\u0119gozbiory dzieli\u0142y ze swoimi w\u0142a\u015bcicielami wojenn\u0105 i powojenn\u0105 poniewierk\u0119.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\n

By\u0142a w\u015br\u00f3d nich \u201eZamie\u0107\u201d Stefana \u017beromskiego, wydana przez Wydawnictwo J. Mortkowicza w 1928. Przed wojn\u0105 powie\u015b\u0107 \u017beromskiego nale\u017ca\u0142a do ksi\u0119gozbioru Biblioteki Towarzystwa Szko\u0142y Ludowej w Kozowej (miasto w woj. tarnopolskim, pow. brze\u017ca\u0144skim, ob. Ukraina). W 1939 roku, po zaj\u0119ciu Kres\u00f3w przez Armi\u0119 Czerwon\u0105, ksi\u0105\u017cka zosta\u0142a w\u0142\u0105czona do ksi\u0119gozbioru Kozowskiej Biblioteki Rejonowej (Ko\u0437i\u0432\u0441\u044c\u043a\u0430 \u0440\u0430\u0439\u043e\u043d\u043d\u0430 \u0431i\u0431\u043b\u0456o\u0442\u0435\u043a\u0430).<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Zapewne w 1941 roku, po zaj\u0119ciu miasta przez Wehrmacht, ksi\u0119gozbi\u00f3r biblioteki uleg\u0142 rozproszeniu i \u201eZamie\u0107\u201d trafi\u0142a w r\u0119ce Polaka, kt\u00f3ry po wojnie przyjecha\u0142 do Witnicy. Drog\u0105 kupna lub darowizny ksi\u0105\u017cka trafi\u0142a do wypo\u017cyczalni \u201ePionier\u201d. Jej zniszczon\u0105 ok\u0142adk\u0119 zast\u0105pi\u0142a porz\u0105dna twarda ok\u0142adka z ksi\u0105\u017cki niemieckiej. By\u0142a to powie\u015b\u0107 historyczna Josepha Victora von Scheffela: \u201eEkkehard: eine Geschichte aus dem zehnten Jahrhundert\u201d (\u201eEkkehard \u2013 opowie\u015b\u0107 z X wieku\u201d). Jej \u015brodek wyl\u0105dowa\u0142 na makulaturze, co wskazuje, jakie bywa\u0142y losy niemieckich ksi\u0119gozbior\u00f3w na Ziemiach Zachodnich.<\/p>\n\n\n\n

Zdaniem historyka Zbigniewa Czarnucha, pocz\u0105tkowo wypo\u017cyczalnia liczy\u0142a oko\u0142o 200 tom\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Od \u201ePioniera\u201d do biblioteki publicznej<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

Na bazie \u201ePioniera\u201d 1 stycznia 1949 roku powsta\u0142a istniej\u0105ca do dzi\u015b Miejska Biblioteka Publiczna w Witnicy. Adam Dekarczyk po uko\u0144czeniu w Jarocinie kursu bibliotekarskiego zosta\u0142 jej organizatorem i kierownikiem.<\/em> Dzi\u0119ki ci\u0105g\u0142o\u015bci ksi\u0119gozbioru, siedziby, obsady i grona czytelnik\u00f3w Miejska Biblioteka Publiczna jest kontynuatork\u0105 plac\u00f3wki, kt\u00f3ra powsta\u0142a w sierpniu 1945 roku.<\/p>\n\n\n\n

(na fot. Adam Dekarczyk (siedzi) obs\u0142uguje Paw\u0142a Zamorskiego, kinooperatora kina „Kometa”. Archiwum domowe Danuty i Jana Rzemienieckich.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\n

Miasto kupi\u0142o od Dekarczyka za 50 tysi\u0119cy z\u0142otych 1118 wolumin\u00f3w. Na dobry pocz\u0105tek z funduszy miejskich zosta\u0142o zakupionych 86 egzemplarzy, zatem biblioteka publiczna rozpocz\u0119\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 z 1204 woluminami.<\/p>\n\n\n\n

O pocz\u0105tkach nowej instytucji Zbigniew Czarnuch napisa\u0142:<\/p>\n\n\n\n

W pierwszym roku istnienia biblioteki miejskiej (\u2026) lista sta\u0142ych czytelnik\u00f3w obejmowa\u0142a 327 nazwisk. Miasto liczy\u0142o w tym czasie oko\u0142o 3500 mieszka\u0144c\u00f3w. (\u2026) Czytelnia prenumerowa\u0142a 16 tytu\u0142\u00f3w (\u2026) Czytelnictwo prasy w mie\u015bcie i gminie Witnicy by\u0142o w 1949 r. bardzo rozwini\u0119te.[1]<\/strong><\/a>.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Obok Ksi\u0119ga Inwentarzowa nr. 1.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1]<\/a>Z. Czarnuch, Witnica<\/em>… , dz. cyt., s. 184-185.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

1 wrze\u015bnia tego roku zosta\u0142a za\u0142o\u017cona ksi\u0119ga ubytk\u00f3w. Do ko\u0144ca 1953 roku wpisano do niej 409 ksi\u0105\u017cek wykre\u015blonych z inwentarza. 83 z nich zosta\u0142y usuni\u0119te z przyczyn cenzuralnych, co zosta\u0142o odnotowane w uwagach. W\u015br\u00f3d nieprawomy\u015blnych autor\u00f3w wycofanych z ksi\u0119gozbioru przodowali: Hedwig Courths-Mahler (8 egz.), Ferdynand Ossendowski (6 egz.) i Karol May (6 egz.).<\/p>\n\n\n\n

Obok Ksi\u0119ga Ubytk\u00f3w Miejskiej Biblioteki Publicznej w Witnicy<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\n

Witnicka biblioteka kilka razy zmienia\u0142a lokal, aby wreszcie zaj\u0105\u0107 miejsce w zrewaloryzowanym lokalu przy ul. Gorzowskiej 22. Teraz zadaniem bibliotekarzy jest wype\u0142ni\u0107 go dzia\u0142alno\u015bci\u0105 godn\u0105 chlubnych pocz\u0105tk\u00f3w osiemdziesi\u0105t lat temu.<\/p>\n\n\n\n

Obok obecna siedziba Miejskiej Biblioteki Publicznej w Witnicy<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n
<\/span><\/div>
<\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Witnicka biblioteka obchodzi 80-lecie powstania, zatem nale\u017cy do najstarszych na Ziemiach Zachodnich, zwanych dawniej \u201eOdzyskanymi\u201d.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3149,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1,6],"tags":[16,113,158],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3141"}],"collection":[{"href":"https:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3141"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3141\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3157,"href":"https:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3141\/revisions\/3157"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3149"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3141"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3141"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3141"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}