{"id":2530,"date":"2023-04-26T11:11:13","date_gmt":"2023-04-26T11:11:13","guid":{"rendered":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/?p=2530"},"modified":"2023-09-01T06:51:07","modified_gmt":"2023-09-01T06:51:07","slug":"33-przy-gorzowskiej-50-17","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/?p=2530","title":{"rendered":"34. Przy Gorzowskiej 50\/17"},"content":{"rendered":"\n

W okresie mi\u0119dzywojennym Witnica (Vietz) by\u0142a pr\u0119\u017cnie rozwijaj\u0105c\u0105 si\u0119 wsi\u0105, a od 1935 r. miastem. Dowodzi tego jeden z dom\u00f3w, stoj\u0105cych przy jej g\u0142\u00f3wnej ulicy. <\/em><\/p>\n

 <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>
\n

Budynek zosta\u0142 wzniesiony w technice ryglowej zwanej \u201epruskim murem\u201d. \u015aciany o szkielecie drewnianym s\u0105 w niej wype\u0142nione ceg\u0142ami. Sta\u0142 w Witnicy przy Landsbergerstrasse  (ul. Gorzowskiej) pod numerem 50. (dzi\u015b 17.) Widzimy go na fotografii wykonanej w pracowni Reinholda Wernera na pocz\u0105tku XX w., kt\u00f3ra w tej chwili wisi w mieszkaniu Paw\u0142a \u0141opatki.  Nad wej\u015bciem wisi tablica z napisem \u201eGasthof zu Krone – Karl Petrick\u201d (\u201eGospoda pod Koron\u0105 – Karl Petrick\u201d).<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Przeznaczenie budynku po\u015bwiadcza grupa witniczan, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych m\u0119\u017cczy\u017ani dzier\u017c\u0105 w d\u0142oniach kufle piwa. R\u0119ce pa\u0144 i dzieci s\u0105 puste.<\/p>\n\n\n\n

Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce jezdnia nie posiada dzisiejszej kostki brukowej, kt\u00f3ra pochodzi z granitu z Gross Rossen. Do dzisiejszych czas\u00f3w nie przetrwa\u0142a s\u0105siaduj\u0105ca z gospod\u0105 kamienica, kt\u00f3ra obecnie nosi\u0142aby numer 15. Inaczej r\u00f3wnie\u017c wygl\u0105da biurowiec browaru. Ale wr\u00f3\u0107my do naszej restauracji.<\/p>\n\n\n\n

Adres pojawia si\u0119 w ksi\u0105\u017cce telefonicznej w 1927 i 1930 roku jako gospoda Wilhelma T\u00f6lle. Prawdopodobnie nowy w\u0142a\u015bciciel w\u017ceni\u0142 si\u0119 w rodzin\u0119 restaurator\u00f3w i przej\u0105\u0142 stery ich interesu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>
\n

W latach 1938, 1939 i 1941 w ksi\u0105\u017cce telefonicznej jako w\u0142a\u015bciciel wyst\u0119puje Aleksander T\u00f6lle \u2013 zapewne syn. To pierwsza r\u00f3\u017cnica. Druga to nazwa ulicy, kt\u00f3ra zosta\u0142a przemianowa\u0142a na Adolf-Hitler Strasse (Adolfa Hitlera). Trzeci\u0105 jest zmiana przeznaczenia budynku z gospody na sklep z materia\u0142ami budowlanymi, g\u0142\u00f3wnie malarskimi. Ta dzia\u0142alno\u015b\u0107 jest do\u015b\u0107 dobrze udokumentowana za spraw\u0105 interesuj\u0105cego wydawnictwa.<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Zapraszamy do sklepu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>
\n
Katalog sklepu, kt\u00f3ry otrzymali\u015bmy w darze od Moniki Chomont, ma niepozorn\u0105, szar\u0105 ok\u0142adk\u0119, a na niej tytu\u0142 \u201eAleksander F. T\u00f6lle. Werkzeuge, Malerei-. Industrie-Bedarf\u201d. Zosta\u0142 wydrukowany w Lebus (Lubuszu) w latach 30. ub. wieku.  Nie jest pierwszym takim wydawnictwem, o czym \u015bwiadczy zdanie na stronie tytu\u0142owej: \u201eWraz z publikacj\u0105 niniejszego katalogu wszystkie poprzednie wykazy trac\u0105 wa\u017cno\u015b\u0107\u201d. W innym miejscu czytamy: \u201eP\u0119dzle dla profesjonalist\u00f3w. Wszystkie s\u0105 dostarczane w sprawdzonej wersji wulkanizowanej\u201d.<\/pre>\n\n\n\n
Wydawnictwo liczy 44 strony.<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>
\n
Znajdziemy na nich oferty narz\u0119dzi remontowo-budowlanych od p\u0119dzli przez taczki i spr\u0119\u017carki po rusztowanie. Widzimy mi\u0119dzy nimi produkty firmy T\u00f6lle, co po\u015bwiadcza, \u017ce w\u0142a\u015bciciel prowadzi\u0142 r\u00f3wnie\u017c zak\u0142ad produkuj\u0105cy p\u0119dzle i szczotki. Nie wiadomo jednak, gdzie si\u0119 mie\u015bci\u0142. Rysunki oferowanych towar\u00f3w s\u0105 precyzyjne, dobrze \u015bwiadcz\u0105 o w\u0142a\u015bcicielu firmy i wydawcy oraz \u00f3wczesnej kulturze handlowej. <\/pre>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>
\n
Zachowa\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c karta pocztowa, w kt\u00f3rej Aleksander T\u00f6lle zamawia trzy ksi\u0105\u017cki pocztowe. Dokument znajduje si\u0119 w zbiorach kolekcjonerki Moniki Chomont.<\/pre>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n
                                                                                              W domu rodziny <\/strong>T\u00f6lle<\/strong><\/pre>\n\n\n\n
<\/pre>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>
\n
– Na podw\u00f3rzu w budynku gospodarczym ulokowane by\u0142o biuro i magazyn towar\u00f3w- opowiada Pawe\u0142 \u0141opatka, kt\u00f3rego rodzina zaj\u0119\u0142a dom T\u00f6llego po wojnie.- Mia\u0142o pod\u0142\u0105czony telefon. W tym biurze tym odbywa\u0142a praktyk\u0119 matka Ulricha Schr\u00f6tera, po wojnie pu\u0142kownika Bundeswehry. By\u0142 synem Paula Schr\u00f6tera, kt\u00f3ry prowadzi\u0142 przy ul. Kostrzy\u0144skiej ma\u0142e wydawnictwo – Paul Schr\u00f6ter Verlag. Znamy je z dawnych kartek pocztowych. Je\u015bli chodzi o biuro i magazyn, to 2\/3 z tego budynku istnieje do dzi\u015b. Mie\u015bci si\u0119 w nim m. in. letnia kuchnia.<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n
W domu rodziny T\u00f6lle mie\u015bci\u0142 si\u0119 du\u017cy salon 48 m2 (jadalnia), kuchnia, \u0142azienka i sypialnie, bie\u017c\u0105c\u0105 wod\u0105 ciep\u0142a i zimna. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 gospodarcz\u0105 realizowana by\u0142a w pot\u0119\u017cnym budynku gospodarczym w podw\u00f3rzu .<\/p>\n\n\n\n
Powr\u00f3t do Witnicy<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Pawe\u0142 \u0141opatka spisa\u0142 po\u015bwi\u0119conych przedsi\u0119biorcy rodzinne wspomnienia, kt\u00f3re opublikowa\u0142 w ksi\u0105\u017cce \u201eSamozwa\u0144cze konsulaty\u201d. Jeden z rozdzia\u0142\u00f3w tego tekstu nosi tytu\u0142 \u201eHer T\u00f6lle i jego dom\u201d. Czytamy w nim:<\/p>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>
\n
Do pierwszych \u015bmia\u0142k\u00f3w  grona Niemc\u00f3w z Vietz\/Ostbahn, kt\u00f3rzy w latach 70. (\u2026) Z opowie\u015bci dziadk\u00f3w wiem, \u017ce by\u0142 to do\u015b\u0107 zamo\u017cny cz\u0142owiek. Podobno posiada\u0142 w\u0142asn\u0105 plantacj\u0119 ry\u017cu w Chinach! Sw\u00f3j skromny, niewielki dom urz\u0105dzi\u0142 bardzo nowocze\u015bnie i wyposa\u017cy\u0142 w \u0142adne, drogie meble. Dla sprawienia swej \u017conie przyjemno\u015bci \u0142azienk\u0119 i kuchni\u0119 ozdobi\u0142 kafelkami ze s\u0142ynnej wytw\u00f3rni w Mi\u015bni.W wyposa\u017ceniu \u0142azienki by\u0142a du\u017ca, \u017celiwna wanna, marmurowy blat, na kt\u00f3rym sta\u0142a umywalka, piecyk do podgrzewania wody oraz sp\u0142ukiwana ubikacja pod\u0142\u0105czona do szamba. Kafle mia\u0142y porcelanowe zawieszki na r\u0119czniki, a tak\u017ce mydelniczk\u0119 oraz wg\u0142\u0119bienie na papier toaletowy. Wszystko to, w warunkach witnickich tamtych czas\u00f3w, by\u0142o czym\u015b niezwyk\u0142ym.<\/em><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n
Sam T\u00f6lle opowiada\u0142, \u017ce jego \u017cona mia\u0142a si\u0119 czym z dum\u0105 chwali\u0107 przed krewnymi, s\u0105siadkami i znajomymi. Dzi\u015b \u015blady tamtej \u015bwietno\u015bci potwierdza wanna, obt\u0142uczone kafle i znaleziony na strychu marmurowy blat. Dom posiada\u0142 przestronn\u0105 kuchni\u0119, z kt\u00f3rej przechodzi\u0142o si\u0119 do salonu.<\/em><\/p>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>
\n
To w nim, obitym bordow\u0105 tekstyln\u0105 tapet\u0105 z r\u00f3\u017cami, wyposa\u017conym w pi\u0119kne meble, przy stole zastawionym porcelanowymi i kryszta\u0142owymi naczyniami oraz srebrnymi sztu\u0107cami, odby\u0142a si\u0119 w roku 1936 uroczysta kolacja urz\u0105dzona po ceremonii po\u015bwi\u0119cenia nowo wybudowanego ko\u015bcio\u0142a katolickiego w Witnicy, w kt\u00f3rego komitecie budowy pan T\u00f6lle, jako katolik i szef firmy, by\u0142 zaanga\u017cowany.<\/em><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n
Wizyta po latach<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Po wojnie budynek przy Gorzowskiej 17 zaj\u0119\u0142o ma\u0142\u017ce\u0144stwo Marii i W\u0142adys\u0142awa Buchowskich. Wspomnienia Marii Buchowskiej z d. Koch znajduj\u0105 si\u0119 w zbiorach biblioteki. Jej wnuk Pawe\u0142 \u0141opatka w przytaczanym wy\u017cej tek\u015bcie opisuje spotkanie dawnych i powojennych w\u0142a\u015bcicieli domu:<\/p>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>
\n
Po wojnie pan T\u00f6lle z \u017con\u0105 po raz pierwszy odwiedzi\u0142 Witnic\u0119 na pocz\u0105tku lat 70. By\u0142 wtedy na Targach Pozna\u0144skich. Zatrzyma\u0142 samoch\u00f3d przed swym domem, w kt\u00f3rym mieszkali teraz moi dziadkowie. Dziadek zna\u0142 j\u0119zyk niemiecki i zacz\u0105\u0142 rozmawia\u0107 z przybyszami, zaprosi\u0142 ich do domu.  Na to kto\u015b, uczulony na g\u0142osy o Niemcach chc\u0105cych tu wr\u00f3ci\u0107, by nam nasze \u201eZiemie Odzyskane\u201d odebra\u0107, s\u0142ysz\u0105c niemieck\u0105 mow\u0119, wezwa\u0142 milicj\u0119, kt\u00f3ra si\u0119 u dziadk\u00f3w szybko zjawi\u0142a. Pani T\u00f6lle bardzo si\u0119 wystraszy\u0142a.

<\/em><\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n
Babcia opowiada\u0142a, \u017ce bardzo si\u0119 trz\u0119s\u0142a. Od tego czasu nigdy do Witnicy ju\u017c nie przyjecha\u0142a. Jej m\u0105\u017c by\u0142 tu jeszcze dwukrotnie. Za drugim razem przywi\u00f3z\u0142 swojego zi\u0119cia. Przyjecha\u0142 w nocy. Przywita\u0142 si\u0119 i przedstawi\u0142 zi\u0119cia, po czym wzi\u0105\u0142 latark\u0119 i uda\u0142 si\u0119 do ogrodu. Tam kl\u0119kn\u0105\u0142 i modli\u0142 si\u0119 na mogile swojej te\u015bciowej. Chorowa\u0142a na cukrzyc\u0119 i pod koniec wojny, gdy Niemcy musieli opuszcza\u0107 swoje domy, a nigdzie nie mo\u017cna by\u0142o dosta\u0107 insuliny, kobieta zmar\u0142a w drodze do Kostrzyna. Rodzina wr\u00f3ci\u0142a i pochowa\u0142a j\u0105 w ogrodzie. W miejscu jej spoczynku babcia zawsze sadzi\u0142a kwiaty. Za drugim razem pan T\u00f6lle przyjecha\u0142 z c\u00f3rk\u0105, kt\u00f3ra pami\u0119ta\u0142a jeszcze dom, bowiem mieszka\u0142a tu przez pierwsze sze\u015b\u0107 lat swego dzieci\u0144stwa. Babcia opowiada\u0142a, \u017ce biega\u0142a po pokojach jak ma\u0142a dziewczynka, a na koniec si\u0119 rozp\u0142aka\u0142a.<\/em><\/p>\n\n\n\n
Po wojnie dom zmieni\u0142 numeracj\u0119 z 50 na 17, a mieszka\u0142y w nim rodziny Buchowskich i \u0141opatk\u00f3w. Obecnie r\u00f3wnie\u017c znajduje si\u0119 w prywatnych r\u0119kach i mimo leciwej metryki pi\u0119knie si\u0119 prezentuje.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n
<\/span><\/div>
<\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
W okresie mi\u0119dzywojennym Witnica (Vietz) by\u0142a pr\u0119\u017cnie rozwijaj\u0105c\u0105 si\u0119 wsi\u0105, a od 1935 r. miastem. Dowodzi tego jeden z dom\u00f3w, stoj\u0105cych przy jej g\u0142\u00f3wnej ulicy. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2534,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[15],"tags":[16],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2530"}],"collection":[{"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2530"}],"version-history":[{"count":3,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2530\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2596,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2530\/revisions\/2596"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2534"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2530"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2530"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2530"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}