{"id":2115,"date":"2022-07-27T11:41:12","date_gmt":"2022-07-27T11:41:12","guid":{"rendered":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/?p=2115"},"modified":"2022-07-27T11:42:35","modified_gmt":"2022-07-27T11:42:35","slug":"25-synagoga","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/?p=2115","title":{"rendered":"25. Synagoga"},"content":{"rendered":"\n

\u201eWitnicki Flesz\u201d 5\/2022<\/p>\n\n\n\n

\u017bydowsk\u0105 bo\u017cnic\u0119 przypomina g\u0142az i pami\u0105tkowa tablica. Ale jak wygl\u0105da\u0142 ten najwa\u017cniejszy dla miejscowych \u017byd\u00f3w budynek? Do niedawna wiadomo by\u0142o jedynie, \u017ce by\u0142 murowany i prezentowa\u0142 si\u0119 bardzo skromnie.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\n
\n

Przynajmniej kilka os\u00f3b przez lata szuka\u0142o fotografii lub rysunku przedstawiaj\u0105cego witnick\u0105 synagog\u0119. Nie uwieczniono jej na \u017cadnej poczt\u00f3wce, je\u015bli nie liczy\u0107 widok\u00f3wek przedstawiaj\u0105cych miasto z lotu ptaka. Jednak \u017cydowski dom modlitwy jest na nich mniejszy od pocztowego znaczka.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Sto lat historii domu modlitwy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pod koniec XIX wieku w Witnicy \u017cy\u0142o 30 \u017cydowskich rodzin, w 1900 r. tylko 16. W 1925 r. zarejestrowano 31 przedstawicieli tej narodowo\u015bci. Niewielu, wi\u0119c i synagoga by\u0142a niewielka.<\/p>\n\n\n\n

Zbudowano j\u0105 w 1864 r. W 1935 r. zosta\u0142a sprzedana Strunkowi, w\u0142a\u015bcicielowi witnickiej kaflarni, cz\u0142onkowi NSDAP. Nabywca przekaza\u0142 budynek organizacji ADAC (Allgemeiner Deutscher Automobil-Club), przybud\u00f3wce partii nazistowskiej. <\/p>\n\n\n\n

W czasie \u201eNocy kryszta\u0142owej\u201d (9 listopada 1938 r.) do miasteczka Vietz (Witnicy) przybyli z Berlina hitlerowscy boj\u00f3wkarze. Ich cel \u2013 zdewastowanie \u017cydowskiego domu modlitwy. Miejscowi wyja\u015bnili przybyszom aktualny stan prawny i budynek ocala\u0142.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n

Po wojnie w dawnej synagodze mie\u015bci\u0142 si\u0119 magazyn fabryki mebli. W latach 60. budynek zosta\u0142 rozebrany, aby stworzy\u0107 miejsce pod budow\u0119 pierwszego po wojnie bloku mieszkalnego, od nazwiska \u00f3wczesnego wojewody zwanego \u201eLembas\u00f3wk\u0105\u201d. Inwestycja by\u0142a presti\u017cowa, ulokowana przy g\u0142\u00f3wnym ci\u0105gu komunikacyjnym. Niewielki magazyn nie m\u00f3g\u0142 by\u0107 przeszkod\u0105 w realizacji tej inwestycji.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

Blok stan\u0105\u0142 i s\u0142u\u017cy mieszka\u0144com do dzi\u015b. W 2001 r. z inicjatywy Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Witnicy w pobli\u017cu zosta\u0142 ustawiony g\u0142az z napisem w trzech j\u0119zykach polskim, niemieckim i hebrajskim \u201eTu sta\u0142a niegdy\u015b synagoga\u201d.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Jak ona wygl\u0105da\u0142a?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Rozmawiali\u015bmy kiedy\u015b na ten temat z historykiem Zbigniewem Czarnuchem. Byli\u015bmy zgodni, \u017ce w latach 50. i 60. ulice naszego miasteczka fotografowane by\u0142y zwykle w czasie pochod\u00f3w pierwszomajowych. Gdyby wyrabia\u0107 sobie opini\u0119 na postawie ikonografii, to witniczanie zajmowali si\u0119 g\u0142\u00f3wnie wyra\u017caniem poparcia dla Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej i jej programu.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n

Najbli\u017cej synagogi znajdowa\u0142a si\u0119 fabryka mebli. \u201eAch, gdyby kto\u015b pstrykn\u0105\u0142 zdj\u0119cie, kiedy poch\u00f3d mija synagog\u0119!\u201d- rozmarzyli\u015bmy si\u0119.<\/p>\n\n\n\n

5 maja opublikowa\u0142em na naszym facebookowym profilu \u201eWitnica na starej poczt\u00f3wce\u201d fotografi\u0119 przedstawiaj\u0105c\u0105 za\u0142og\u0119 fabryki mebli, kt\u00f3ra wyrusza na pierwszomajow\u0105 manifestacj\u0119. \u201eSzkoda, \u017ce nie sto metr\u00f3w dalej\u201d- westchn\u0105\u0142em.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

W komentarzu do tego postu sympatyzuj\u0105ca z nasz\u0105 stron\u0105 pani Krystyna Trzci\u0144ska przes\u0142a\u0142a dwie fotografie z dopiskiem \u201eTe zdj\u0119cia te\u017c z pochodu pierwszomajowego pracownik\u00f3w Fabryki Mebli.\u201d<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

<\/p>\n\n\n\n

Poch\u00f3d jak poch\u00f3d, maszeruj\u0105cy ludzie, jaka\u015b flaga, a w tle\u2026 Przetar\u0142em oczy ze zdumienia. \u2013 Kamienice do dzi\u015b stoj\u0105ce przy ul. Sikorskiego i\u2026 witnicka synagoga.<\/p>\n\n\n\n

Zdj\u0119cie zosta\u0142o wykonane mi\u0119dzy 1959 a 1965 r. Jest to do dzi\u015b jedyna znana fotografia przedstawiaj\u0105ca tak dobrze \u017cydowski dom modlitwy.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Kirkut.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n
\n

Po \u017cydowskich mieszka\u0144cach naszego miasta pozosta\u0142 cmentarz – kirkut. Le\u017cy przy ul. Wojska Polskiego. Zosta\u0142 za\u0142o\u017cony w XIX w., dok\u0142adna data nie jest znana. Jest otoczony murem. Zachowa\u0142y si\u0119 jedynie nagrobki z piaskowca \u2013 te, kt\u00f3re zosta\u0142y wykonane z cenniejszych materia\u0142\u00f3w, zosta\u0142y rozkradzione.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

Na p\u0142ycie, kt\u00f3ra jest pozosta\u0142o\u015bci\u0105 po domu pogrzebowym, ustawiono wydobyte z ziemi nagrobki \u2013 macewy. Kompozycja przywodzi skojarzenie z berli\u0144skim Pomnikiem Pomordowanych \u017byd\u00f3w Europy. Przed wej\u015bciem stoi tablica z napisem \u201eCmentarz \u017bydowski\u201d.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\n

Wi\u0119cej na temat witnickich \u017byd\u00f3w mo\u017cna si\u0119 dowiedzie\u0107 z ksi\u0105\u017cki \u201eKto opowie nasze losy?\u201d, wydanej przez Polsko-Niemieckie Stowarzyszenie \u201eEducatio pro Europa Viadrina\u201d. Warto tak\u017ce wys\u0142ucha\u0107 wyk\u0142ad\u00f3w, kt\u00f3re ka\u017cdego roku odbywaj\u0105 si\u0119 w ramach Witnickich Dni Kultury \u017bydowskiej.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

W\u0142adys\u0142aw Wr\u00f3blewski<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Po\u017cydowskie kamienice przy ul. Gorzowskiej<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n
<\/span><\/div>
<\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u017bydowsk\u0105 bo\u017cnic\u0119 przypomina g\u0142az i pami\u0105tkowa tablica. Ale jak wygl\u0105da\u0142 ten najwa\u017cniejszy dla miejscowych \u017byd\u00f3w budynek? Do niedawna wiadomo by\u0142o jedynie, \u017ce by\u0142 murowany i prezentowa\u0142 si\u0119 bardzo skromnie.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2120,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[15],"tags":[16,71,72,73],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2115"}],"collection":[{"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2115"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2115\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2129,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2115\/revisions\/2129"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2120"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2115"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2115"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2115"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}