{"id":2091,"date":"2022-07-27T11:12:54","date_gmt":"2022-07-27T11:12:54","guid":{"rendered":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/?p=2091"},"modified":"2022-07-27T11:43:43","modified_gmt":"2022-07-27T11:43:43","slug":"24-pomniki","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/?p=2091","title":{"rendered":"24. Pomniki"},"content":{"rendered":"\n

\u201eWitnicki Flesz\u201d 4\/2022<\/p>\n

Jako nowi gospodarze tych ziem przej\u0119li\u015bmy po wojnie sporo niemieckich pomnik\u00f3w. Co si\u0119 z nimi sta\u0142o? Oto przegl\u0105d niekt\u00f3rych z nich.<\/em><\/p>\n

Wikipedia \u00a0okre\u015bla pomnik jako \u201edzie\u0142o rze\u017abiarskie lub rze\u017abiarsko-architektoniczne, pos\u0105g, kamie\u0144 pami\u0105tkowy, obelisk, p\u0142yta itp., wzniesione dla upami\u0119tnienia osoby lub zdarzenia historycznego. Rzecz w tym, \u017ce upami\u0119tnione przez naszych niemieckich poprzednik\u00f3w osoby i zdarzenia nie musia\u0142y by\u0107 bliskie i godne szacunku dla Polak\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Od pomnika \u017co\u0142nierskiego do\u2026 pomnika \u017co\u0142nierskiego<\/strong><\/pre>\n\n\n\n
Przed Pionierami stan\u0119\u0142o \u201estare leninowskie pytanie \u2013 co robi\u0107?\u201d. Co ciekawe, wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 monument\u00f3w ocala\u0142a. No, przynajmniej w cz\u0119\u015bci. A sta\u0142o si\u0119 tak dzi\u0119ki gospodarno\u015bci Polak\u00f3w i Armii Czerwonej.<\/p>\n\n\n\n
\n
\n
Pierwszy i na pewno najokazalszy pomnik stan\u0105\u0142 w 1879 r. na placu po rozebranym ko\u015bciele. Upami\u0119tnia\u0142 mieszka\u0144c\u00f3w wsi Vietz (Witnicy) poleg\u0142ych na wojnach z Dani\u0105, Austri\u0105 i Francj\u0105. Monument by\u0142 podobny do kolumny Zygmunta. Tyle \u017ce zamiast monarchy zwie\u0144cza\u0142 go orze\u0142. Kiedy do Witnicy przybyli Polacy, ju\u017c go nie by\u0142o. Albo Niemcy przetopili go na armaty, albo \u201ezaopiekowa\u0142y si\u0119\u201d nim sowieckie oddzia\u0142y zajmuj\u0105ce si\u0119 zdobyczami wojennymi.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
Po pomniku zosta\u0142 cok\u00f3\u0142, na kt\u00f3rym dwadzie\u015bcia lat po wojnie zosta\u0142a zamocowana tablica z napisem<\/p>\n\n\n\n
1. II. 1945 \u2013 1. II. 1965<\/p>\n\n\n\n
XX<\/p>\n\n\n\n
ROCZNICA WYZWOLENIA<\/p>\n\n\n\n
WITNICY<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
Tak na miejscu niemieckiego pomnika powsta\u0142 polski. W 1979 r. stan\u0105\u0142 w tym miejscu Pomnik \u017bo\u0142nierza Polskiego autorstwa szczeci\u0144skiego rze\u017abiarza Stanis\u0142awa Bi\u017cka.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
Pomnik niemiecki, sowiecki \u2013 i znowu niemiecki<\/strong><\/p>\n\n\n\n
\n
\n
\n
\n
\"\"<\/figure>
\n
Po I wojnie \u015bwiatowej na rozwidleniu ulic Cmentarnej i Sportowej stan\u0105\u0142 kolejny pomnik wojenny. Zbudowany zosta\u0142 z czerwonego piaskowca, a umieszczono na nim nazwiska witniczan poleg\u0142ych w tej wojnie. W 1945 r. w otaczaj\u0105cym go parku urz\u0105dzono cmentarz \u017co\u0142nierzy radzieckich. Tablice zosta\u0142y zatynkowane, a niemieckiego or\u0142a zast\u0105pi\u0142a czerwona gwiazda.<\/p>\n<\/div><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
Kiedy cia\u0142a poleg\u0142ych ekshumowano, gwiazda zosta\u0142a zdj\u0119ta i przez kilkadziesi\u0105t lat pomnik pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 architektury parkowej.<\/p>\n\n\n\n
Niedawno monument zosta\u0142 odrestaurowany i przywr\u00f3cono mu funkcj\u0119 pomnika wojennego.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
Malowany g\u0142az<\/strong><\/p>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>
\n
W czasach hitlerowskich przy wej\u015bciu do miejskiego parku zosta\u0142 ustawiony g\u0142az na cze\u015b\u0107 policjanta Johanna Hasenpluga, zamordowanego na dworcu w niespokojnym czasie po zako\u0144czeniu I wojny \u015bwiatowej. Zrobiono z niego nazistowskiego bohatera, cho\u0107 nie mia\u0142 on nic wsp\u00f3lnego z t\u0105 ideologi\u0105. Monument stan\u0105\u0142, bo nowa w\u0142adza potrzebowa\u0142a m\u0119czennik\u00f3w. Po wojnie kamie\u0144 \u201espolszczono go\u201d przez pomalowanie bia\u0142\u0105 i czerwon\u0105 farb\u0105. Par\u0119 lat temu zosta\u0142 oczyszczony i ustawiony na postumencie.<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n
\n
\n
Prawdziwym sympatykiem nazizmu by\u0142 w\u0142a\u015bciciel cegielni Ludwig Hartmann, kt\u00f3ry w 1933 r. w parku przy swojej willi ustawi\u0142 g\u0142az s\u0142awi\u0105cy III Rzesz\u0119. Obiekt ten jest obecnie eksponowany w Witnickim Parku Drogowskaz\u00f3w.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
Z obelisku kapliczka<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Zwykle (nie zawsze) pomniki \u017co\u0142nierzy z I wojny mia\u0142y form\u0119 niedu\u017cego obelisku i stawiane by\u0142y przy ko\u015bcio\u0142ach. Po wojnie zwykle by\u0142y przebudowywane na kapliczki maryjne. Tak sta\u0142o si\u0119 w Kamieniu Wielkim, Mosinie, Bia\u0142czu i Mo\u015bcicach. Podobny obiekt w Pyrzanach to obecnie monument po\u015bwi\u0119cony pyrza\u0144skim Pionierom i zas\u0142u\u017conemu dla miejscowej spo\u0142eczno\u015bci ksi\u0119dzu Micha\u0142owi Krallowi.<\/p>\n\n\n\n
W Kamieniu Ma\u0142ym pomnik sta\u0142 nie przy ko\u015bciele, ale przy cmentarzu. Pewnie nie zosta\u0142 przemieniony w kapliczk\u0119. Zwie\u0144czaj\u0105cy go s\u0142up le\u017cy na ziemi, ale jest kompletny.<\/p>\n\n\n\n
W\u0142adys\u0142aw Wr\u00f3blewski<\/p>\n\n\n\n
O d\u0105broszy\u0144skich pomnikach ku czci Fryderyka Wielkiego i ksi\u0119cia Henryka Pruskiego pisa\u0142em w dwunastym odcinku tego cyklu.<\/p>\n\n\n\n
Korzysta\u0142em z tekst\u00f3w Zbigniewa Czarnucha oraz ikonografii ze zbior\u00f3w biblioteki, Moniki Chomont i Andrzeja Wysocza\u0144skiego. Fotografie z zasob\u00f3w w\u0142asnych autora.<\/p>\n\n\n\n
\n
\n
\n
\n
\"\"
Kamie\u0144 Wielki<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Kamie\u0144 Wielki<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Bia\u0142cz<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Mosina<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Mosina<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Kamie\u0144 Ma\u0142y<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Kamie\u0144 Ma\u0142y<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Mosina<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
<\/span><\/div>
<\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Jako nowi gospodarze tych ziem przej\u0119li\u015bmy po wojnie sporo niemieckich pomnik\u00f3w. Co si\u0119 z nimi sta\u0142o? Oto przegl\u0105d niekt\u00f3rych z nich.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2103,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[15],"tags":[16,70],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2091"}],"collection":[{"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2091"}],"version-history":[{"count":5,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2091\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2130,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2091\/revisions\/2130"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2103"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2091"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2091"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2091"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}