{"id":2077,"date":"2022-07-27T10:39:38","date_gmt":"2022-07-27T10:39:38","guid":{"rendered":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/?p=2077"},"modified":"2022-07-27T10:40:02","modified_gmt":"2022-07-27T10:40:02","slug":"jak-ocalala-witnica","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/?p=2077","title":{"rendered":"23. Jak ocala\u0142a Witnica?"},"content":{"rendered":"\n

\u201eWitnicki Flesz\u201d 3\/2022<\/p>\n

Wojna w Ukrainie nieuchronnie przywo\u0142uje pami\u0119\u0107 II wojny \u015bwiatowej. Niewiele brakowa\u0142o, aby w 1945 r. Vietz (Witnica) zosta\u0142a obr\u00f3cona w kup\u0119 gruz\u00f3w. Dlaczego nasze miasteczko ocala\u0142o?<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n\n\n\n

\n
\n

Informacje na ten temat mo\u017cna znale\u017a\u0107 w dw\u00f3ch numerach \u201eNadwarcia\u0144skiego Rocznika Historyczno-Archiwalnego\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Witnicy mia\u0142a broni\u0107 dywizja \u201eWoldenberg\u201d (\u201eDobiegniew\u201d), utworzona 20 stycznia 1945 r. By\u0142a zwi\u0105zkiem taktycznym jedynie z nazwy. Z ci\u0119\u017ckiego sprz\u0119tu w \u017ar\u00f3d\u0142ach wymienia si\u0119 jedynie dwa \u201eKr\u00f3lewskie Tygrysy\u201d z Waffen SS pod dow\u00f3dztwem sier\u017canta.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

Porucznik Rudolf Schr\u00f6ter, dow\u00f3dca batalionu z\u0142o\u017conego z rekrut\u00f3w, napisa\u0142 we wspomnieniach:<\/p>\n\n\n\n

\u201e3 lutego zosta\u0142em wezwany do sztabu dywizji w witnickim ratuszu w celu om\u00f3wienia sytuacji. Tutaj po raz pierwszy dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce moja jednostka jest cz\u0119\u015bci\u0105 dywizji \u201eWoldenberg\u201d.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\n

Dow\u00f3dca dywizji, genera\u0142 brygady Kegler,  tak opisa\u0142 sytuacj\u0119: Dywizja otoczona przez piechot\u0119 rosyjsk\u0105 s\u0142abej jako\u015bci. Dworzec w Witnicy na po\u0142udniowowschodnich peryferiach miasta zaj\u0119ty przez wroga. Mo\u015bcice zaj\u0119te przez Rosjan. W rejonie Kamienia Wielkiego dwa wrogie pu\u0142ki piechoty. Po\u0142\u0105czenie z Kostrzynem zerwane.<\/em>\u201d<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

Kegler podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o odwrocie, ale zanim zd\u0105\u017cy\u0142 j\u0105 zrealizowa\u0107, otrzyma\u0142 od dow\u00f3dztwa 9 armii rozkaz utrzymania Witnicy. Genera\u0142 by\u0142 w bardzo trudnej sytuacji. Obrona miasteczka nie mia\u0142a sensu, ale on ju\u017c raz z\u0142ama\u0142 rozkaz, wycofuj\u0105c si\u0119 z Gorzowa, kt\u00f3rego mia\u0142 broni\u0107. Porucznik Schr\u00f6ter przekonywa\u0142 swojego dow\u00f3dc\u0119 do odwrotu, argumentuj\u0105c:<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

\u201e(\u2026) decyduj\u0105cym argumentem, panie generale, jest w\u0142asne sumienie. Odpowiedzialny oficer, kiedy widzi, \u017ce bezwzgl\u0119dne pos\u0142usze\u0144stwo w beznadziejnej sytuacji b\u0119dzie oznacza\u0142o jedynie bezsensowny rozlew krwi, powinien po\u015bwi\u0119ci\u0107 sam siebie, aby oszcz\u0119dzi\u0107 tego swoim \u017co\u0142nierzom.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Genera\u0142 przyj\u0105\u0142 argumentacj\u0119 podw\u0142adnego i zarz\u0105dzi\u0142 odwr\u00f3t do Kostrzyna, oszcz\u0119dzaj\u0105c Witnicy walk o miasto.<\/p>\n\n\n\n

Teraz Armia Czerwona<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n
\n

Podejmuj\u0105c chyba najwa\u017cniejsz\u0105 w dziejach Witnicy decyzj\u0119, genera\u0142 Kegler kierowa\u0142 si\u0119 wzgl\u0119dami militarnymi, a nie dobrem mieszka\u0144c\u00f3w. Trzeba jednak przyzna\u0107, \u017ce dzi\u0119ki niemu przybyli ze wschodu Polacy zastali miasto prawie nienaruszone. Ale \u201eprawie robi r\u00f3\u017cnic\u0119\u201d. Sk\u0105d zatem liczne \u201eubytki\u201d, kt\u00f3re do dzi\u015b nie wsz\u0119dzie zosta\u0142y \u201ezaplombowane\u201d?<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Jest to skutek wzniecony przez czerwonoarmist\u00f3w \u201epo\u017car\u00f3w triumfu\u201d (okre\u015blenie witnickiego historyka Zbigniewa Czarnucha). Cho\u0107 zdaniem witnickich senior\u00f3w cz\u0119\u015b\u0107 strat mo\u017cna przypisa\u0107 szabrownikom. Wspomniany wy\u017cej regionalista w swojej \u201eWitnicy na trakcie dziej\u00f3w\u201d wylicza:<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

(\u2026) w Witnicy spalono kilka dom\u00f3w w centrum. By\u0142 to dawny ratusz i domy usytuowane na zach\u00f3d od niego. Ofiar\u0105 pad\u0142 zlokalizowany obok gmachu s\u0105du budynek poczty z s\u0105siednim folwarcznym dworem i przylegaj\u0105cymi domami naprzeciwko plebanii (z wyj\u0105tkiem zachowanego domu Maxa Krona) oraz stoj\u0105cy ko\u0142o ko\u015bcio\u0142a hotel Vietzer Hof. Sp\u0142on\u0119\u0142y tak\u017ce niekt\u00f3re obiekty w innych cz\u0119\u015bciach miasta, w tym pa\u0142ac w maj\u0105tku Radogoszcz.<\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Straty wojenne w budynkach, licz\u0105c tak\u017ce domy zdewastowane i niezaj\u0119te przez osadnik\u00f3w, a potem rozebrane, liczy\u0142y oko\u0142o 8% odziedziczonej po Niemcach zabudowy.<\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Skazany za Gorz\u00f3w<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

Po ewakuacji resztek dywizji do Kostrzyna genera\u0142 Kegler zosta\u0142 postawiony przed s\u0105dem wojennym. Zarzucono mu z\u0142amanie rozkazu obrony Landsbergu (Gorzowa Wlkp.). Witnicki grzech wobec Rzeszy pomini\u0119to, widocznie nie by\u0142a ona wystarczaj\u0105co wa\u017cna. 16 lutego 1945 r. dow\u00f3dca dywizji \u201eWoldenberg\u201d zosta\u0142 zdegradowany i skazany przez s\u0105d wojenny na kar\u0119 \u015bmierci, kt\u00f3rej wykonanie zawieszono. <\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\n

Dosta\u0142 szans\u0119 rehabilitacji, s\u0142u\u017c\u0105c na froncie jako szeregowy. W czasie walk zosta\u0142 powa\u017cnie ranny. W 1954 r. wyrok s\u0105du zosta\u0142 uchylony. Niedosz\u0142emu obro\u0144cy Witnicy przywr\u00f3cono stopie\u0144 i przyznano generalsk\u0105 emerytur\u0119. Zmar\u0142 w 1986 r.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

Po utraconych budynkach zosta\u0142y poczt\u00f3wki i fotografie, kt\u00f3re pochodz\u0105 ze zbior\u00f3w Moniki Chomont i biblioteki.<\/p>\n\n\n\n

W\u0142adys\u0142aw Wr\u00f3blewski<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

\u0179r\u00f3d\u0142a<\/strong><\/p>\n

Fritz Kohlase (oprac.) \u201eWyrok s\u0105du wojennego na gen. Gerharda Keglera 12 II 1945,  Nadwarcia\u0144ski Rocznik Historyczno-Archiwalny nr 12, Gorz\u00f3w Wlkp. 2005 <\/p>\n

Fritz Kohlase (oprac.) \u201eNa linii Krzy\u017c – Gorz\u00f3w Wielkopolski \u2013 Kostrzyn. Relacje \u017co\u0142nierzy niemieckich z walk niemiecko-radzieckich w roku 1945\u201d, Nadwarcia\u0144ski Rocznik Historyczno-Archiwalny nr 17, Gorz\u00f3w Wlkp. 2010.<\/p>\n

Zbigniew Czarnuch \u201eWitnica na trakcie dziej\u00f3w\u201d, Witnica 2012, has\u0142a \u201eWitnica w wojennych planach genera\u0142a K. Keglera (s. 70) i \u201ePo\u017cary triumfu\u201d (s. 70).<\/p>\n

 <\/p>\n

Podpisy pod fot6ografiami
<\/strong><\/p>\n

1-2 W 1941 r. niezwyci\u0119\u017cony Wehrmacht odwiedzi\u0142 Vietz (Witnic\u0119). W czasie \u201ewielkiego lania\u201d cztery lata p\u00f3\u017aniej chyba si\u0119 u nas nie fotografowali.<\/p>\n

    \n
  1. Genera\u0142 Gerhard Kegler \u2013 niedosz\u0142y obro\u0144ca Witnicy.<\/li>\n
  2. Ratusz \u2013 sp\u0142on\u0105\u0142 w 1945 r. Na jego miejscu znajduje si\u0119 pomnik \u017co\u0142nierski i fontanna.<\/li>\n
  3. Hotel \u201eVietzer Hof\u201d. Sta\u0142 naprzeciw ko\u015bcio\u0142a. Sp\u0142on\u0105\u0142 w 1945 r. Na jego miejscu za\u0142o\u017cono trawnik. Od kilku lat stoi na nim pomnik ks. J\u00f3zefa Bielaka.<\/li>\n
  4. Dw\u00f3r Radorf (Radogoszcz) na dzisiejszym Osiedlu Zachodnim. W czasach hitlerowskich dzia\u0142a\u0142 w nim kurs dla dziewcz\u0105t \u2013 przysz\u0142ych gospody\u0144 domowych. Pod koniec wojny mie\u015bci\u0142 si\u0119 w nim wojskowy lazaret. Sp\u0142on\u0105\u0142 w 1945 r.<\/li>\n
  5. Kamienice przy dzisiejszej ul. Pocztowej. Po wojnie na ich miejscu stan\u0119\u0142a \u201eJubilatka\u201d.<\/li>\n
  6. Kamienica, kt\u00f3ra sta\u0142a obok budynku dzisiejszego domu kultury. Realizowana w\u0142a\u015bnie rewaloryzacja \u201ezaplombuje\u201d ten brak.<\/li>\n
  7. Kamienice przy ul. Gorzowskiej naprzeciw plebanii. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich nie przetrwa\u0142a wojny.<\/li>\n
  8. Obok dzisiejszego ratusza stoi budynek cesarskiej poczty i dw\u00f3r Feuerherm\u00f3w. Dzi\u015b na ich miejscu mie\u015bci si\u0119 supermarket i perfumeria.<\/li>\n<\/ol>\n
    <\/span><\/div>
    <\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Wojna w Ukrainie nieuchronnie przywo\u0142uje pami\u0119\u0107 II wojny \u015bwiatowej. Niewiele brakowa\u0142o, aby w 1945 r. Vietz (Witnica) zosta\u0142a obr\u00f3cona w kup\u0119 gruz\u00f3w. Dlaczego nasze miasteczko ocala\u0142o?<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2078,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[15],"tags":[16,69],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2077"}],"collection":[{"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2077"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2077\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2089,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2077\/revisions\/2089"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2078"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2077"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2077"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2077"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}