{"id":1870,"date":"2022-02-18T15:05:45","date_gmt":"2022-02-18T15:05:45","guid":{"rendered":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/?p=1870"},"modified":"2022-02-22T13:56:39","modified_gmt":"2022-02-22T13:56:39","slug":"16-dwory-wille-palace-1","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/?p=1870","title":{"rendered":"16. Dwory, wille, pa\u0142ace – 1"},"content":{"rendered":"\n

\u201eWitnicki Flesz\u201d 6\/2021<\/p>\n\n\n\n

Nie mamy w okolicy rezydencji rangi Wilanowa, ale warto przedstawi\u0107 par\u0119 siedzib nale\u017c\u0105cych do ziemian i fabrykant\u00f3w. Dwunasty odcinek po\u015bwi\u0119ci\u0142em pa\u0142acowi w D\u0105broszynie. Oto kolejne \u201edworzyszcza\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Sosny \u2013 jeden r\u00f3d-dwie siedziby<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
\n
\n

Pa\u0142ac w Sosnach zosta\u0142 wzniesiony w 1835 r. wg. projektu architekta Neubartha. O \u017cyciu w tym domostwie sporo wiadomo, bo opowiadaj\u0105 o nim dwie ksi\u0105\u017cki, autorstwa przedstawicielek rodziny von Klitzing:<\/p>\n\n\n\n

Hilde von Laer \u201eWe dworze Charlottenhof\u201d<\/p>\n\n\n\n

Hilde von Laer i Anne-Margarete von Klitzing \u201e\u2026ale \u015bcie\u017cki pozosta\u0142y te same\u201d<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli kogo\u015b interesuje \u017cycie nowomarchijskiego ziemia\u0144stwa, widziane oczami \u201epanienek z dworku\u201d, to ksi\u0105\u017cki s\u0105 dost\u0119pne w bibliotece publicznej. Znajdziemy w nich genealogi\u0119 rodu, literackie portrety jego cz\u0142onk\u00f3w i s\u0142u\u017cby, a tak\u017ce opis funkcjonowania maj\u0105tku, kt\u00f3ry zapewnia\u0142 utrzymanie Klitzingom i ich rezydencji.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

W 1886 roku do budynku dobudowano skrzyd\u0142a wschodnie oraz zachodnie wraz z wie\u017c\u0105. Pa\u0142ac by\u0142 poro\u015bni\u0119ty bluszczem, Nad wej\u015bciem powieszono okaza\u0142e poro\u017ca. (W\u0142a\u015bciciele pa\u0142acu byli my\u015bliwymi i posiadaczami ogromnych po\u0142aci las\u00f3w.) Maj\u0105tek z pa\u0142acem nale\u017ca\u0142 do tej samej rodziny do pocz\u0105tku 1945 roku. Ostatni z w\u0142a\u015bcicieli,  Werner von Klitzing, zosta\u0142 zastrzelony przez czerwonoarmist\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Po wojnie pa\u0142ac w Sosnach mia\u0142 wielu w\u0142a\u015bcicieli. Obecnie jest w\u0142asno\u015bci\u0105 prywatn\u0105 i czeka na gruntowny remont.<\/p>\n\n\n\n

Klitzingowie nie byli zwolennikami wielopokoleniowych dom\u00f3w, poniewa\u017c w latach 1903-1904 zbudowali sobie secesyjn\u0105 will\u0119 przeznaczon\u0105 dla senior\u00f3w rodu.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n

<\/p>\n\n\n\n

Na poczt\u00f3wkach stara siedziba przedstawiana by\u0142a cz\u0119sto jako „Altes Schloss” (stary dw\u00f3r lub pa\u0142ac), a nowa „Neues Schloss” (nowy dw\u00f3r). Dawny „Neues Schloss” („Nowy dw\u00f3r”) w Sosnach od wielu lat jest wykorzystywany dla cel\u00f3w edukacyjnych. Obecnie mie\u015bci si\u0119 w nim Niepubliczna Szko\u0142a w Sosnach.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Radorf<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

<\/p>\n\n\n\n

Dw\u00f3r Radorf sta\u0142 w Witnicy, na dzisiejszym Osiedlu Zachodnim. W okresie mi\u0119dzywojennym w\u0142a\u015bcicielem rezydencji i folwarku by\u0142 Otto Nitykowski-Grellen, kt\u00f3ry zmar\u0142 w 1933 r. Po jego \u015bmierci maj\u0105tek zosta\u0142 rozparcelowany. Pa\u0142ac kupi\u0142a Witnica z przeznaczeniem na Landjahrheim – roczny ob\u00f3z szkoleniowy dla dziewcz\u0105t.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\n

Kszta\u0142cono tu nastolatki w my\u015bl has\u0142a \u201eKinder, K\u00fcche, Kirche\u201d  (dziecko, kuchnia, ko\u015bci\u00f3\u0142). Po\u0142ow\u0119 czasu przeznaczono na nauk\u0119, a po\u0142ow\u0119 na prac\u0119 w okolicznych gospodarstwach rolnych. W 1935 roku, po uroczysto\u015bci nadania Vietz\/Witnicy praw miejskich, oficjele zostali zaproszeni do dworu Radorf na uroczysty obiad, zapewne w jakiej\u015b cz\u0119\u015bci przygotowany przez kursantki.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

<\/p>\n\n\n\n

W miasteczku dzia\u0142a\u0142y jeszcze dwa obozy pracy dla ch\u0142opc\u00f3w z innych rejon\u00f3w Niemiec. Ich program, podobnie jak to by\u0142o w przypadku o\u015brodka dla dziewcz\u0105t, \u0142\u0105czy\u0142 fizyczn\u0105 prac\u0119 i indoktrynacj\u0119. Jedna z poczt\u00f3wek przedstawia dziewcz\u0119ta wizytuj\u0105ce \u201ebratni\u201d ob\u00f3z, kt\u00f3ry mie\u015bci\u0142 si\u0119 w willi w\u0142a\u015bcicieli huty.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\n

<\/p>\n\n\n\n

W tym czasie wn\u0119trze dworu Radorf by\u0142o naszpikowane nazistowsk\u0105 symbolik\u0105. W centrum znak runiczny Odal – symbol pokrewie\u0144stwa\/rodziny\/ braterstwa krwi\/klanu. <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

<\/p>\n\n\n\n

Na jednej ze \u015bcian umieszczono map\u0119 Niemiec z pustym miejscem po\u015brodku. Znajdowa\u0142a si\u0119 tam Polska, kt\u00f3rej najwyra\u017aniej organizatorzy tej instytucji nie uznawali. <\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

W czasie istnienia obozu sale Radorfu nosi\u0142y nazwy miast i region\u00f3w, kt\u00f3re Niemcy straci\u0142y na mocy Traktatu Wersalskiego.<\/p>\n\n\n\n

Wspomnienia pani Emilii<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Dwa lata temu odwiedzi\u0142a nasz\u0105 bibliotek\u0119 pani Emilia Fietzek z domu Kroll, \u201eobozowiczka\u201d z 1941 roku. Pochodzi ze \u015bl\u0105skiej ch\u0142opskiej rodziny mieszkaj\u0105cej w podbytomskiej wsi. Bardzo dobrze m\u00f3wi po polsku. Opowiedzia\u0142a nam o czternastomiesi\u0119cznym pobycie w Witnicy, kt\u00f3ry by\u0142 jej szkoln\u0105 nagrod\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n

<\/p>\n\n\n\n

W dworze mieszka\u0142o ponad osiemdziesi\u0105t uczennic-obozowiczek. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 pochodzi\u0142a z Dolnego \u015al\u0105ska. Pani Emilia przyr\u00f3wnuje pobyt w Radorfie do \u017cycia w koszarach. Jak wida\u0107 na fotografiach uczennice i nosi\u0142y mundurki. Od pobudki po cisz\u0119 nocn\u0105 o \u00f3smej wieczorem ka\u017cda chwila by\u0142a zagospodarowana przez wychowawczynie, kt\u00f3re nazywane by\u0142y \u201eprzyw\u00f3dczyniami\u201d (F\u00fchrerinnen).<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

<\/p>\n\n\n\n

Mimo to pani Fietzek (Kroll) dobrze wspomina ten czas jako atrakcyjn\u0105 odskoczni\u0119 od ci\u0119\u017ckiej pracy na wsi. Program obejmowa\u0142 zaj\u0119cia szkolne oraz nauk\u0119 gospodarowania na roli i prowadzenia domu \u2013 gotowania, zastawiania sto\u0142u itp.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\n

<\/p>\n\n\n\n

Du\u017c\u0105 atrakcj\u0119 by\u0142y wycieczki do Poczdamu, Szczecina i na Rugi\u0119. Odbywa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c zaj\u0119cia sportowe i kulturalne \u2013 w tym pr\u00f3by amatorskiego teatru.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Du\u017c\u0105 atrakcj\u0119 by\u0142y wycieczki do Poczdamu, Szczecina i na Rugi\u0119. Odbywa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c zaj\u0119cia sportowe i kulturalne \u2013 w tym pr\u00f3by amatorskiego teatru.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\n

<\/p>\n\n\n\n

W 1943 roku w Radorfie ulokowano wojskowy lazaret. Dwa lata p\u00f3\u017aniej dw\u00f3r pad\u0142 ofiar\u0105 Armii Czerwonej. Ranni zostali wymordowani i pochowani w pobliskim lesie. Tak sko\u0144czy\u0142y si\u0119 rojone w tym gmachu sny o pot\u0119dze. Na terenie dawnego folwarku stoj\u0105 polskie domy, a na miejscu dworu le\u017cy poro\u015bni\u0119ta chwastami kupa gruz\u00f3w.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

W\u0142adys\u0142aw Wr\u00f3blewski<\/p>\n\n\n\n

Poczt\u00f3wki ze zbior\u00f3w biblioteki i Moniki Chomont. Fot. z albumu Emilii Fietzek i W. Wr\u00f3blewskiego.<\/p>\n\n\n

<\/span><\/div>
<\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nie mamy w okolicy rezydencji rangi Wilanowa, ale warto przedstawi\u0107 par\u0119 siedzib nale\u017c\u0105cych do ziemian i fabrykant\u00f3w. Dwunasty odcinek po\u015bwi\u0119ci\u0142em pa\u0142acowi w D\u0105broszynie. Oto kolejne \u201edworzyszcza\u201d.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1883,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[15],"tags":[16,17,44,45],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1870"}],"collection":[{"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1870"}],"version-history":[{"count":4,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1870\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1895,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1870\/revisions\/1895"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1883"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1870"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1870"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/biblioteka.witnica.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1870"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}